Đình tọa lạc ở phía Bắc làng, trên thế đất được nhân dân truyền tụng là hình con cá chép, phía sau tựa khu Đống Hai – Đền Đống, phía trước mở ra cánh đồng rộng lớn nhìn về dòng sông Nhuệ uốn khúc. Bên tả là cầu Mã Thí, khu Hàm Rồng; bên hữu là khu Đền thờ, tạo nên một không gian linh thiêng, hài hòa giữa cảnh quan tự nhiên và kiến trúc tín ngưỡng.
Sự tích thờ tự và các sắc phong
Theo thần phả và truyền thuyết lưu truyền trong dân gian, đình Kim thờ sáu vị Thành hoàng làng có công hiển ứng giúp dân, giúp nước từ buổi đầu dựng nước, đặc biệt trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Sáu vị được tôn xưng là: Chúc Sơn Đại vương; Thiên Chàng Đại vương; Địa Chàng Đại vương; Mộc Thần Đại vương; Ba Dạ Đại vương; Thổ Địa Đại vương.
Tương truyền, trong cuộc kháng chiến chống ách đô hộ của nhà Đông Hán, Hai Bà Trưng đã lập đàn cầu khấn tại vùng Trầm Bối Trang. Sáu vị thần hiển linh, âm phù trợ giúp nghĩa quân đánh tan quân Tô Định. Sau khi khởi nghĩa thắng lợi, Trưng Nữ Vương phong các ngài là Thượng đẳng tối linh thần và truyền cho dân lập đền thờ, hương khói phụng thờ lâu dài.
Đến thời Trần Thái Tông, trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông, các vị thần tiếp tục hiển linh phù trợ quân dân Đại Việt. Vua Trần đã sắc phong tôn hiệu cho lục vị Đại vương. Thời Lê sơ, sau khi bình định giặc Minh, vua Lê Thái Tổ tiếp tục gia phong mỹ tự, truyền chỉ tu bổ đình miếu, xác lập vị thế linh thiêng của đình Kim trong đời sống tinh thần nhân dân.
Trải qua các triều đại, đình Kim nhiều lần được ban sắc phong. Hiện di tích còn lưu giữ các đạo sắc quý cùng cuốn thần phả chép năm 1642 và tấm bia đá bốn mặt đặt trước đình, khắc ghi thần tích, thần hiệu của lục vị Đại vương.
Giá trị kiến trúc – nghệ thuật
Kiến trúc đình Kim hiện nay mang dấu ấn chủ yếu của thời Nguyễn, trên nền tảng kế thừa các yếu tố kiến trúc truyền thống từ thời Lê. Theo lời kể của các bậc cao niên, trước đây làng Bối Khê từng có một ngôi đình lớn, được dựng từ thời Lê. Do thời gian và biến động lịch sử, ngôi đình cũ xuống cấp và bị dỡ bỏ vào đầu thế kỷ XX. Nhân dân trong làng đã cùng nhau tu sửa, mở rộng ngôi miếu thờ cũ, rước ngai thờ từ đình cổ về an vị, từ đó hình thành đình Kim ngày nay.
Hiện nay, quần thể kiến trúc đình Kim gồm: nghi môn, phương đình, tả mạc – hữu mạc, đại bái, hậu cung; phía trước là sân đình, ao sen và nhà bia. Không gian di tích được bao bọc bởi nhiều cây cổ thụ, tạo nên vẻ cổ kính, trang nghiêm và thanh tịnh.
Đình Kim trong đời sống văn hóa cộng đồng
Từ lâu, đình Kim không chỉ là nơi thờ phụng Thành hoàng làng mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa – tín ngưỡng của cộng đồng dân cư. Nhân dân Bối Khê đời đời gìn giữ hương khói, coi trọng lễ nghi, thể hiện lòng tri ân đối với các bậc tiền nhân. Dân gian còn lưu truyền câu ca:
"Giàu thì Quảng Bị, Bối Khê Làm quan Lương Xá, ngoại đê Đại Từ"
Câu ca phản ánh niềm tự hào về vùng đất "địa linh nhân kiệt", nơi sản sinh nhiều người tài giỏi, học hành đỗ đạt, kinh tế sung túc, đời sống ổn định.
Sự kiện lịch sử cách mạng tiêu biểu
Đình Kim còn là một "địa chỉ đỏ" trong lịch sử cách mạng Thủ đô. Sau khi Hiệp định Giơ-ne-vơ về Đông Dương được ký kết ngày 20/7/1954, Thành ủy Hà Nội đã chuyển từ căn cứ Xích Thổ (Ninh Bình) về đóng tại đình Kim, làng Bối Khê (nay là thôn Song Khê), xã Tam Hưng. Từ ngày 20/7/1954 đến ngày 10/10/1954, nơi đây trở thành địa điểm làm việc, chỉ đạo của Thành ủy Hà Nội trong giai đoạn chuẩn bị tiếp quản Thủ đô.
Trong thời gian này, các đồng chí Bí thư Thành ủy Hà Nội như đồng chí Lê Thanh Nghị (8/1952 – 8/1954), đồng chí Trần Quốc Hoàn (8/1954 – 11/1954), cùng nhiều đồng chí lãnh đạo Trung ương Đảng và Chính phủ, trong đó có Đại tướng Võ Nguyên Giáp, đồng chí Đỗ Mười, đã về đây chỉ đạo công tác tiếp quản Hà Nội ngày 10/10/1954.
Sự kiện trên đã khẳng định vị trí đặc biệt của đình Kim trong lịch sử cách mạng Thủ đô, góp phần làm phong phú thêm giá trị lịch sử của di tích.
Với bề dày lịch sử hàng trăm năm, đình Kim Bối Khê là sự kết tinh của các giá trị văn hóa, tín ngưỡng và truyền thống cách mạng. Di tích không chỉ phản ánh đời sống tâm linh phong phú của cư dân vùng châu thổ sông Nhuệ mà còn là chứng tích lịch sử quan trọng trong hành trình đấu tranh giành độc lập, tiếp quản và xây dựng Thủ đô Hà Nội. Việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị đình Kim là trách nhiệm chung của các cấp chính quyền và nhân dân địa phương, nhằm gìn giữ một di sản quý báu cho các thế hệ mai sau.