Luật này lần đầu tách riêng các quy định về trật tự, an toàn giao thông đường bộ, bổ sung nhiều điểm mới nhằm bảo vệ an toàn cho trẻ em và người tham gia giao thông; Nghị định số 168/2024/NĐ-CP của Chính phủ ngày 26/12/2024 (hiệu lực từ 01/01/2025) về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ. Nghị định này nâng cao mức phạt đối với nhiều hành vi vi phạm giao thông so với trước đây, đồng thời áp dụng cơ chế trừ điểm trên giấy phép lái xe. Kế hoạch số 11/CT-PH-BCA-BGDĐT (năm 2022) về việc phối hợp giữa Bộ Công an và Bộ Giáo dục & Đào tạo tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về trật tự an toàn giao thông trong các cơ sở giáo dục giai đoạn 2022-2025; Công văn số 256/KH-CAT-SGDĐT ngày 28/12/2022 của Công an thành phố Hà Nội về việc triển khai mô hình "Cổng trường an toàn giao thông" trong các trường học trên địa bàn Thành phố; Căn cứ tình hình thực tế: Trong những năm qua, tình hình trật tự an toàn giao thông khu vực cổng trường học trên địa bàn thành phố Hà Nội đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nhiều trường học đã phối hợp chặt chẽ với lực lượng chức năng tổ chức tuyên truyền, giáo dục pháp luật giao thông cho học sinh, phụ huynh, nhờ đó ý thức chấp hành luật giao thông của đa số học sinh các cấp được nâng lên rõ rệt . Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tế vẫn tồn tại một số hạn chế: vào giờ cao điểm đưa đón học sinh, trước cổng trường thường xảy ra ùn tắc cục bộ; một bộ phận phụ huynh và học sinh chưa tuân thủ nghiêm các quy định về an toàn giao thông, dẫn đến tiềm ẩn nguy cơ tai nạn. Đáng chú ý, vẫn còn hiện tượng phụ huynh chở con em nhưng "quên" đội mũ bảo hiểm cho trẻ khi tham gia giao thông, hoặc để học sinh chưa đủ tuổi tự điều khiển xe máy, xe đạp điện đến trường. Những vi phạm này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn trực tiếp đe dọa sự an toàn của chính học sinh và cộng đồng xung quanh trường học.
Mô hình "Cổng trường an toàn giao thông" do Công an thành phố phối hợp với ngành Giáo dục triển khai ra đời nhằm khắc phục những tồn tại nêu trên. Mục tiêu của mô hình bao gồm:
- Đảm bảo trật tự, an toàn giao thông tại khu vực cổng trường, phòng ngừa ùn tắc và tai nạn giao thông khi học sinh tới trường và tan học.
- Nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về giao thông cho cán bộ, giáo viên, học sinh và phụ huynh; xây dựng nếp sống văn hóa giao thông trong môi trường học đường.
- Phối hợp đồng bộ giữa nhà trường và lực lượng chức năng, huy động sự tham gia của các tổ chức đoàn thể và cộng đồng vào công tác bảo đảm an toàn giao thông cho học sinh.
- Giảm thiểu vi phạm và tai nạn giao thông liên quan đến học sinh, tạo môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh để các em phát triển toàn diện.
I. Các lỗi vi phạm phổ biến và chế tài xử phạt cụ thể
Theo quy định pháp luật hiện hành, nhiều hành vi vi phạm giao thông sẽ bị xử phạt với mức chế tài rất nghiêm khắc nhằm răn đe, giáo dục người tham gia giao thông . Dưới đây là một số lỗi vi phạm thường gặp trong lứa tuổi học sinh, phụ huynh khi tham gia giao thông quanh khu vực trường học, cùng mức xử phạt cụ thể theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP và các văn bản pháp luật có liên quan:
1. Không đội mũ bảo hiểm khi đi mô tô, xe gắn máy:
- Phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng đối với người điều khiển mô tô, xe gắn máy (kể cả xe đạp điện và các loại xe tương tự) thực hiện một trong các hành vi vi phạm: không đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông; hoặc chở người ngồi trên xe không đội mũ bảo hiểm đúng quy định (trừ trường hợp đặc biệt như chở người bệnh đi cấp cứu, trẻ em dưới 06 tuổi, áp giải người vi phạm pháp luật) . (Căn cứ: điểm h, i khoản 2 Điều 7 Nghị định 168/2024/NĐ-CP)
- Phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng đối với người được chở trên mô tô, xe máy không đội mũ bảo hiểm theo quy định . (Căn cứ: điểm b khoản 5 Điều 12 Nghị định 168/2024/NĐ-CP)
Giải thích: Mũ bảo hiểm đạt chuẩn là trang bị bắt buộc đối với người đi mô tô, xe máy. Phụ huynh chở con em bằng xe máy phải đội mũ bảo hiểm cho mình và cho trẻ em trên 6 tuổi ngồi sau; học sinh đi xe đạp điện, xe máy điện cũng phải đội mũ bảo hiểm đầy đủ. Vi phạm quy định này sẽ bị xử phạt nghiêm, đồng thời nhà trường sẽ phối hợp nhắc nhở để đảm bảo an toàn cho học sinh.
2. Giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển (đưa xe mô tô, xe máy cho người chưa có giấy phép lái xe hoặc chưa đủ tuổi theo quy định):
- Chủ phương tiện là cá nhân vi phạm hành vi này sẽ bị phạt tiền từ 8.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng; trường hợp chủ phương tiện là tổ chức vi phạm sẽ bị phạt 16.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng . (Căn cứ: khoản 10 Điều 32 Nghị định 168/2024/NĐ-CP)
Giải thích: Học sinh cấp THPT chưa đủ 18 tuổi theo luật định sẽ không được điều khiển xe mô tô, xe máy có dung tích động cơ trên 50cc. Hành vi đưa phương tiện cho người chưa đủ điều kiện (ví dụ: phụ huynh giao xe máy phân khối lớn cho con dưới tuổi quy định) là vi phạm nghiêm trọng. Cảnh sát giao thông khi phát hiện học sinh chưa đủ tuổi lái xe sẽ tạm giữ phương tiện, đồng thời mời phụ huynh hoặc người giám hộ tới làm việc và xử phạt về lỗi giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển . Biện pháp này nhằm răn đe và ngăn ngừa tình trạng học sinh sử dụng xe máy khi chưa có giấy phép, bảo vệ an toàn cho các em.
3. Điều khiển xe lạng lách, đánh võng:
- Phạt tiền từ 8.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với người điều khiển mô tô, xe máy có hành vi lạng lách hoặc đánh võng trên đường bộ (bao gồm cả trong và ngoài đô thị) . Ngoài phạt tiền, người vi phạm còn bị tước quyền sử dụng giấy phép lái xe từ 02 tháng đến 04 tháng; nếu tái phạm, bị tước giấy phép lái xe từ 03 tháng đến 05 tháng.
- Đối với người điều khiển xe đạp, xe đạp máy (xe đạp điện) vi phạm hành vi lạng lách, đánh võng: phạt tiền từ 200.000 đồng đến 300.000 đồng. Nếu tái phạm hoặc vi phạm nhiều lần còn có thể bị tịch thu phương tiện .
- Đặc biệt, những người tụ tập cổ vũ, kích động hành vi đua xe, lạng lách, đánh võng cũng sẽ bị phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng .
Giải thích: Lạng lách, đánh võng, biểu hiện qua việc chạy xe zigzag, bốc đầu, buông cả hai tay hoặc đuổi nhau trên đường, thường xảy ra ở một bộ phận thanh thiếu niên. Đây là hành vi bị nghiêm cấm vì cực kỳ nguy hiểm cho bản thân và cộng đồng. Nhà trường và lực lượng công an sẽ tăng cường giáo dục, giám sát để ngăn chặn tình trạng học sinh tụ tập, chạy xe đánh võng gây mất trật tự an toàn giao thông.
4. Chở quá số người quy định trên xe mô tô, xe máy (thường gọi là vi phạm "kẹp 3"):
- Phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng đối với người điều khiển xe mô tô, xe máy chở theo 02 người trên xe (tức là chở 3 người gồm cả người lái), trừ các trường hợp được pháp luật cho phép như chở người bệnh đi cấp cứu, trẻ em dưới 12 tuổi, người già yếu, người khuyết tật hoặc áp giải người vi phạm pháp luật . (Căn cứ: điểm g khoản 2 Điều 7 Nghị định 168/2024/NĐ-CP)
- Phạt tiền từ 600.000 đồng đến 800.000 đồng đối với người điều khiển xe mô tô, xe máy chở theo từ 03 người trở lên trên xe (tức chở 4 người trở lên) . (Căn cứ: điểm b khoản 3 Điều 7 Nghị định 168/2024/NĐ-CP)
Giải thích: Quy định hiện hành cho phép xe mô tô hai bánh được chở tối đa 1 người (không kể người lái), ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt được chở 2 người nêu trên . Việc chở quá số người quy định (kẹp 3, kẹp 4) sẽ làm giảm khả năng điều khiển xe an toàn, dễ gây tai nạn. Phụ huynh khi đưa đón nhiều trẻ cần bố trí phương tiện phù hợp hoặc chia lượt đưa đón, không vì tiện lợi nhất thời mà vi phạm quy định chở quá số người trên xe.
5. Đi xe dàn hàng ngang trên đường:
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 đã nhấn mạnh các quy tắc khi điều khiển phương tiện tham gia giao thông. Khoản 1 Điều 33 của Luật quy định người lái xe mô tô hai bánh, xe gắn máy không được thực hiện các hành vi như: đi dàn hàng ngang từ 2 xe trở lên; sử dụng ô, thiết bị âm thanh (trừ thiết bị trợ thính) khi lái xe; buông cả hai tay; chạy bằng một bánh đối với xe hai bánh (hoặc bằng hai bánh đối với xe ba bánh); v.v. Như vậy, người tham gia giao thông bằng xe mô tô, xe máy tuyệt đối không được đi hàng hai, hàng ba song song trên đường.
- Chế tài: phạt tiền từ 600.000 đồng đến 800.000 đồng đối với người điều khiển mô tô, xe máy chạy dàn hàng ngang từ 03 xe trở lên trên đường . (Căn cứ: điểm k khoản 3 Điều 7 Nghị định 168/2024/NĐ-CP)
Giải thích: Hành vi đi xe dàn hàng ngang thường gặp khi nhóm học sinh đi xe đạp hoặc xe máy đi cạnh nhau, trò chuyện, đùa nghịch trên đường. Đây là hành vi nguy hiểm, dễ gây ùn tắc và tai nạn do chiếm dụng lòng đường. Lực lượng chức năng sẽ tăng cường tuần tra, nhắc nhở và xử phạt nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm để đảm bảo đường thông hè thoáng, đặc biệt vào giờ tan học tại các cổng trường.
II. Trách nhiệm của cán bộ, giáo viên, học sinh, phụ huynh trong thực hiện mô hình
Để mô hình "Cổng trường an toàn giao thông" được triển khai đồng bộ, hiệu quả, tất cả các lực lượng liên quan từ nhà trường, gia đình đến cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ và thực hiện nghiêm túc các quy định. Trách nhiệm cụ thể của từng đối tượng như sau:
1. Đối với cán bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường:
- Gương mẫu chấp hành nghiêm chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về an toàn giao thông; tuân thủ các quy định của địa phương và nội quy, quy chế của nhà trường liên quan đến trật tự an toàn giao thông học đường. Tích cực tham gia các hoạt động phòng ngừa tai nạn giao thông, gắn với các phong trào thi đua của ngành giáo dục như cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", phong trào "Mỗi thầy cô giáo là tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo" và "Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực".
- Phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an trong công tác tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật về giao thông để toàn thể cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh nắm vững. Nhà trường cần xây dựng quy trình đảm bảo an toàn khi tổ chức đưa đón học sinh và hướng dẫn cho đội ngũ lái xe, quản lý học sinh thực hiện đúng quy trình; đồng thời chịu trách nhiệm bảo đảm trật tự, an toàn giao thông khi tổ chức các hoạt động đưa đón học sinh theo quy định của Luật hiện hành. Tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên, học sinh thi đua "dạy tốt, học tốt" trong môi trường giao thông an toàn, văn minh.
- Có biện pháp nhắc nhở, quản lý để không có cán bộ, giáo viên, nhân viên nào của nhà trường vi phạm luật giao thông. Mỗi thầy cô giáo cần là tấm gương sáng về văn hóa giao thông cho học sinh noi theo.
2. Đối với học sinh:
- Chấp hành nghiêm chỉnh nội quy, quy định của nhà trường về an toàn giao thông; đồng thời tuân thủ đầy đủ các quy tắc của pháp luật khi tham gia giao thông. Cụ thể, học sinh phải đội mũ bảo hiểm đúng cách khi ngồi trên mô tô, xe máy, xe đạp điện; không tự ý điều khiển xe mô tô, xe máy khi chưa đủ tuổi hoặc chưa có giấy phép lái xe. Khi đi xe đạp hoặc xe đạp điện, không đi hàng hai, hàng ba; không lạng lách, đánh võng; đi đúng phần đường, làn đường quy định; đến nơi có đèn tín hiệu phải dừng lại đúng vạch, chờ đèn xanh mới đi; tuyệt đối không vượt đèn đỏ.
- Thực hiện các quy tắc an toàn khi đi bộ: sang đường đúng nơi quy định (vạch kẻ qua đường hoặc cầu vượt, hầm cho người đi bộ nếu có), quan sát kỹ hai bên trái phải và chỉ qua đường khi đảm bảo an toàn. Khi tan học, học sinh cần xếp hàng trật tự, đi theo hàng ra khỏi cổng trường, không chen lấn xô đẩy. Không tụ tập, la cà trước cổng trường gây cản trở giao thông; không mua hàng hoặc tụ tập ở các quán hàng rong xung quanh cổng trường vào giờ cao điểm.
- Tuyên truyền, nhắc nhở người thân trong gia đình cùng chấp hành mô hình "Cổng trường an toàn giao thông". Mỗi học sinh hãy chủ động nói với cha mẹ, anh chị về việc dừng, đỗ xe đúng nơi quy định khi đưa đón; không đi xe máy hoặc xe đạp vào trong sân trường; luôn đội mũ bảo hiểm cho bản thân và cho con em khi tham gia giao thông bằng mô tô, xe máy. Nếu phát hiện hành vi vi phạm trật tự an toàn giao thông liên quan đến học sinh hoặc khu vực cổng trường, các em cần kịp thời báo cho thầy cô hoặc lực lượng chức năng gần nhất.
3. Đối với phụ huynh học sinh:
- Thực hiện tốt trách nhiệm giáo dục con em về ý thức chấp hành luật giao thông ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Phụ huynh cần nhắc nhở, hướng dẫn con em mình tuân thủ các quy định an toàn (đội mũ bảo hiểm, đi đúng phần đường, không vượt đèn đỏ, v.v.) và bản thân phụ huynh phải làm gương khi tham gia giao thông.
- Khi đưa đón học sinh, phụ huynh phải dừng, đỗ xe đúng nơi quy định ở bên ngoài cổng trường; không lái xe vào trong sân trường (trừ khi được phép trong trường hợp đặc biệt); không dừng xe giữa lòng đường hoặc ngay tại cổng gây cản trở giao thông. Luôn chú ý quan sát, giảm tốc độ khi đến gần cổng trường, bảo đảm an toàn cho học sinh qua đường.
- Không cho phép con em tụ tập, mua bán tại các hàng quán lấn chiếm vỉa hè, lòng đường quanh cổng trường sau giờ học để tránh gây cản trở giao thông và phòng ngừa nguy cơ mất vệ sinh an toàn thực phẩm. Phụ huynh nên phối hợp với nhà trường trong việc quản lý học sinh ngoài giờ học, xây dựng môi trường giao thông trật tự, an toàn cho các cháu.
Trên đây là những nội dung tuyên truyền chính về việc xây dựng mô hình "Cổng trường an toàn giao thông". Đề nghị các tổ chức đoàn thể trong nhà trường và Ban đại diện cha mẹ học sinh các lớp phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an và chính quyền địa phương để triển khai thực hiện hiệu quả mô hình này. Toàn thể cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh hãy nêu cao tinh thần gương mẫu, nghiêm chỉnh chấp hành Luật Giao thông đường bộ và các quy định của nhà trường; tích cực hưởng ứng phong trào thi đua đảm bảo trật tự, an toàn giao thông tại cổng trường. Thực hiện tốt mô hình "Cổng trường an toàn giao thông" không chỉ góp phần giữ gìn an ninh trật tự trường học, giảm thiểu tai nạn và ùn tắc giao thông trên địa bàn mà còn bảo vệ cuộc sống bình yên, tương lai tươi sáng cho thế hệ trẻ mai sau.
Hãy chung tay xây dựng văn hóa giao thông an toàn – Vì hạnh phúc của mỗi gia đình và cộng đồng!