Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh luôn coi học tập và tự học là con đường quan trọng để nâng cao trí tuệ, hoàn thiện nhân cách và phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.
Từ tấm gương bền bỉ tự học của Người, nhiều bài học sâu sắc vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay - khi tri thức, công nghệ và chuyển đổi số đang đặt ra yêu cầu học tập suốt đời đối với mỗi cá nhân.
Chủ tịch Hồ Chí Minh với tinh thần tự học và học tập suốt đời
Đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, học không chỉ là tiếp thu tri thức mà còn là quá trình rèn luyện đạo đức, nâng cao năng lực để phục vụ cách mạng, phục vụ Nhân dân. Học là công việc suốt đời, còn sống là còn phải học.
Sinh ra trong hoàn cảnh đất nước mất độc lập, Nhân dân lầm than dưới ách thực dân, từ rất sớm Nguyễn Tất Thành đã nhận thức rõ muốn cứu nước, giải phóng dân tộc thì trước hết phải tìm hiểu thế giới, tìm hiểu con đường phát triển của thời đại.
Chính khát vọng lớn lao ấy đã thôi thúc Người ra đi tìm đường cứu nước năm 1911 và cũng bắt đầu hành trình tự học bền bỉ kéo dài suốt cuộc đời.
Khác với nhiều nhà cách mạng cùng thời được đào tạo bài bản trong môi trường đại học phương Tây, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ yếu trưởng thành bằng con đường tự học. Tại Đại hội VII Quốc tế Cộng sản năm 1935 ở Mát-xcơ-va, khi khai lý lịch, Người ghi ngắn gọn: "Họ và tên: Lin. Trình độ học vấn: Tự học."
Đó không chỉ là một thông tin cá nhân mà còn phản ánh rõ phương thức tích lũy tri thức của Người trong suốt hành trình hoạt động cách mạng.
Điều đặc biệt ở Chủ tịch Hồ Chí Minh là tinh thần học tập không giới hạn bởi tuổi tác, không gian hay hoàn cảnh. Trong những năm tháng bôn ba ở nước ngoài, dù phải làm nhiều nghề để mưu sinh như phụ bếp, cào tuyết, làm báo, chụp ảnh…,
Người vẫn tranh thủ mọi thời gian để học tập. Người học qua sách báo, thư viện, qua hoạt động thực tiễn, qua tiếp xúc với các tầng lớp Nhân dân lao động và qua chính những trải nghiệm của cuộc sống.
Tinh thần tự học của Bác trước hết thể hiện ở ý chí kiên trì, bền bỉ. Để học ngoại ngữ, mỗi ngày Người tự đặt mục tiêu học thuộc nhiều từ mới, ghi ra giấy nhỏ để mang theo bên mình, vừa làm việc vừa nhẩm đọc.
Có khi Người viết chữ lên cánh tay để học, tối đến lại lấy ngón tay viết xuống chăn cho nhớ mặt chữ. Chính bằng phương pháp ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sử dụng thành thạo nhiều ngoại ngữ như tiếng Pháp, Anh, Nga, Trung Quốc…, tạo điều kiện để tiếp cận tinh hoa văn hóa nhân loại và truyền bá tư tưởng cách mạng.
Không chỉ học trong sách vở, Người đặc biệt coi trọng học từ thực tiễn và học ở Nhân dân. Bác từng căn dặn: "Học ở trường, học ở sách vở, học lẫn nhau và học Nhân dân, không học Nhân dân là một thiếu sót rất lớn."
Quan điểm ấy cho thấy tư duy giáo dục sâu sắc và rất thực tiễn của Người. Với Bác, cuộc sống chính là một trường học lớn; mỗi công việc, mỗi chuyến đi, mỗi lần tiếp xúc với quần chúng đều là cơ hội để học hỏi.
Tư tưởng "học đi đôi với hành" được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh. Người phê phán lối học hình thức, học để "trang trí," học cốt lấy bằng cấp mà không vận dụng vào thực tiễn.
Theo Người, học phải phục vụ công việc, phục vụ Nhân dân và phục vụ cách mạng. Người từng đặt câu hỏi: "Học để làm gì?" và tự trả lời: "Học để hành."
Điều đó đến nay vẫn còn nguyên ý nghĩa, nhất là trong bối cảnh nhiều nơi vẫn còn biểu hiện chạy theo thành tích, coi trọng bằng cấp hơn năng lực thực chất.
Một giá trị nổi bật khác trong tư tưởng học tập của Chủ tịch Hồ Chí Minh là tinh thần khiêm tốn, cầu thị. Người yêu cầu cán bộ, đảng viên phải trung thực trong học tập, "biết thì nói biết, không biết thì nói không biết," chống tự cao, tự mãn, giấu dốt. Theo Bác, kiêu ngạo, chủ quan chính là "kẻ thù số một của học tập."
Đây không chỉ là yêu cầu về phương pháp học mà còn là chuẩn mực đạo đức đối với mỗi cán bộ, đảng viên.
Ngay cả khi đã trở thành lãnh tụ của Đảng và Nhà nước, dù tuổi cao, công việc bận rộn, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn duy trì thói quen đọc sách, nghiên cứu tài liệu và cập nhật kiến thức mới.
Năm 1966, khi đã 76 tuổi, Người vẫn nhắc nhở cán bộ, đảng viên phải học tập suốt đời và khẳng định: "Còn sống thì còn phải học, còn phải hoạt động cách mạng."
Từ thực tiễn cuộc đời hoạt động của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nâng tinh thần tự học thành một triết lý sống, một phương thức hoàn thiện bản thân và phụng sự xã hội. Tấm gương ấy không chỉ có ý nghĩa đối với cán bộ, đảng viên mà còn là bài học sâu sắc đối với mỗi người Việt Nam trong mọi thời đại.
Tự học theo gương Bác Hồ để đáp ứng sự phát triển không ngừng của xã hội
Hiện nay, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi nhanh chóng mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Tri thức liên tục phát triển, yêu cầu về kỹ năng nghề nghiệp ngày càng cao. Trong bối cảnh đó, tinh thần học tập và tự học của Chủ tịch Hồ Chí Minh càng trở nên có ý nghĩa thời sự sâu sắc.
Nếu trước đây việc học chủ yếu diễn ra trong nhà trường thì hiện nay, học tập suốt đời đã trở thành xu thế tất yếu. Kiến thức chuyên môn có thể nhanh chóng lạc hậu nếu không được cập nhật thường xuyên.
Nhiều nghề nghiệp mới xuất hiện, trong khi nhiều công việc cũ đứng trước nguy cơ bị thay thế bởi công nghệ. Điều đó đòi hỏi mỗi người phải chủ động học tập, tự nâng cao năng lực thích ứng.
Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương quan trọng nhằm xây dựng xã hội học tập, khuyến khích tinh thần tự học trong toàn dân. Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo nhấn mạnh quan điểm: "Phát huy truyền thống hiếu học của dân tộc, xây dựng xã hội học tập, khơi dậy mạnh mẽ các phong trào thi đua trong Nhân dân và trong toàn xã hội về học tập, tự học tập, học tập không ngừng, học tập suốt đời vì sự nghiệp phát triển nhanh và bền vững của đất nước, vì tương lai của dân tộc."
Tinh thần học tập suốt đời hiện nay không chỉ dành cho học sinh, sinh viên mà còn là yêu cầu đối với cán bộ, công chức, người lao động trong mọi lĩnh vực.
Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia được đẩy mạnh, năng lực tự học, tự cập nhật công nghệ mới trở thành điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng công việc và năng suất lao động.
Trong thực tế, nhiều tấm gương học tập suốt đời đang lan tỏa mạnh mẽ trong xã hội. Không ít người lao động chủ động học thêm kỹ năng số để thích ứng với công việc mới; nhiều người lớn tuổi vẫn tham gia các khóa học trực tuyến, học ngoại ngữ, công nghệ thông tin để cập nhật kiến thức.
Điều đó cho thấy tinh thần "còn sống thì còn phải học" mà Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn vẫn đang hiện diện sinh động trong đời sống hôm nay.
Tuy nhiên, bên cạnh những chuyển biến tích cực, vẫn còn không ít biểu hiện đáng suy nghĩ. Ở một số nơi, việc học còn mang tính đối phó, hình thức; có người học chỉ để lấy chứng chỉ, bằng cấp mà chưa chú trọng năng lực thực chất.
Một bộ phận thanh niên thiếu kiên trì trong học tập, dễ thỏa mãn với hiểu biết hiện có hoặc lệ thuộc quá nhiều vào công nghệ mà thiếu tư duy độc lập, sáng tạo.
Mạng xã hội và internet mở ra cơ hội tiếp cận tri thức rất lớn nhưng cũng đặt ra thách thức về khả năng chọn lọc thông tin. Trong môi trường ấy, bài học về tinh thần tự học nghiêm túc, độc lập suy nghĩ và không "nhắm mắt tuân theo sách vở" mà Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn càng có giá trị.
Người học hôm nay không chỉ cần tiếp nhận thông tin mà còn phải biết phân tích, phản biện, kiểm chứng và vận dụng sáng tạo vào thực tiễn.
Đặc biệt, đối với thế hệ trẻ, học tập và tự học không nên chỉ giới hạn ở mục tiêu tìm kiếm việc làm hay thu nhập. Quan trọng hơn, đó còn là quá trình hoàn thiện nhân cách, nuôi dưỡng khát vọng cống hiến và trách nhiệm với xã hội.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng học để tìm con đường giải phóng dân tộc, để phục vụ Nhân dân. Đó là chiều sâu tư tưởng mà mỗi người cần suy ngẫm khi nói về học tập hôm nay.
Trong môi trường báo chí, truyền thông và công tác tư tưởng hiện nay, yêu cầu tự học càng trở nên cấp thiết. Sự thay đổi nhanh của công nghệ truyền thông, trí tuệ nhân tạo và xu hướng tiếp nhận thông tin buộc người làm báo phải liên tục cập nhật kiến thức, kỹ năng mới.
Nếu không học tập thường xuyên sẽ khó theo kịp yêu cầu của nghề nghiệp và sự phát triển của xã hội.
Tự học theo gương Bác không phải là điều gì lớn lao, xa vời mà có thể bắt đầu từ những việc cụ thể như: duy trì thói quen đọc sách, chủ động nghiên cứu tài liệu, học từ thực tiễn công việc, học ở đồng nghiệp, học ở Nhân dân; đồng thời giữ thái độ cầu thị, khiêm tốn và tinh thần vượt khó trong học tập.
Tư tưởng và tấm gương tự học của Chủ tịch Hồ Chí Minh là giá trị bền vững đối với sự nghiệp giáo dục, đào tạo và xây dựng con người Việt Nam. Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế sâu rộng, tinh thần học tập suốt đời càng trở thành yêu cầu thiết thực đối với mỗi cá nhân.
Học tập và tự học theo gương Bác không chỉ để nâng cao tri thức, năng lực công tác mà còn để hoàn thiện nhân cách, nuôi dưỡng khát vọng cống hiến, góp phần xây dựng đất nước phát triển giàu mạnh./.
(TTXVN/Vietnam+)